Hızlı özet
- Sayaçların mülkiyeti TEDAŞ'a, işletmesi bölgenizdeki dağıtım şirketine aittir; abone olarak sayaç bedeli ödemezsiniz;
- Türkiye'de tek terimli (TT), üç zamanlı ve çift yönlü sayaç olmak üzere üç ana mesken sayaç tipi vardır;
- Üç zamanlı sayaç, talep eden mesken abonesine dağıtım şirketince ücretsiz takılır;
- OSOS kapsamında yıllık tüketimi 800 MWh ve üzeri sayaçlar zorunlu olarak uzaktan okunur; mesken sayaçları için OSOS aşamalı yaygınlaştırılmaktadır;
- Sayaçların periyodik damga süresi 10 yıldır; süresi dolanlar muayeneye veya yenilenmeye tabi tutulur.
Sayaç nedir, neyi ölçer?
Sayaç, kullanım yerinizdeki elektrik tüketimini kWh, doğalgaz tüketimini Sm³ cinsinden ölçen ve her ay faturanızın hesabına temel veri sağlayan cihazdır. Türkiye'de sayaç mevzuatı çift kademelidir:
- Mülkiyet: TEDAŞ (Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.);
- İşletme: bölgenizdeki dağıtım şirketi (örneğin İstanbul Avrupa için BEDAŞ, Ankara için Başkent EDAŞ);
- Okuma yetkisi: dağıtım şirketinin OSOS sistemi veya saha personeli;
- Tüketicinin sorumluluğu: sayaca müdahale etmemek; mührü kırmamak.
Elektrik sayaç tipleri
Tek terimli (TT) sayaç
Toplam aktif enerji tüketimini tek bir endeksten ölçen klasik sayaç tipidir. Mesken aboneliklerinin büyük çoğunluğu hâlâ tek terimli sayaç kullanır; tek bir birim fiyat üzerinden fatura kesilir. Yeni montajlarda mekanik (analog) sayaç yerine elektronik tek terimli sayaç tercih edilir.
Üç zamanlı (çok zamanlı) sayaç
Günü üç dilime ayırarak ayrı endeksler tutan sayaç tipidir. Faturada gündüz, puant ve gece tüketimleri ayrı satırda görünür; her dilime farklı birim fiyat uygulanır.
| Endeks | Saat aralığı | Adı | 2026 Q2 birim fiyat (KDV hariç) |
|---|---|---|---|
| T2 | 06:00 — 17:00 | Gündüz | 4,38 TL/kWh |
| T1 | 17:00 — 22:00 | Puant | 6,17 TL/kWh |
| T3 | 22:00 — 06:00 | Gece | 2,94 TL/kWh |
Çift yönlü (4 kadranlı) sayaç
Lisanssız üretim yapan tesislerde (çatı GES, küçük rüzgar) zorunludur. Şebekeye verilen ve şebekeden çekilen aktif/reaktif enerjiyi ayrı ayrı ölçer; mahsuplaşma bu sayacın endeks farklarından hesaplanır. Lisanssız üretim başvurusu kabul edildikten sonra dağıtım şirketi ücretsiz olarak takar.
Üç zamanlı tarifeye geçiş
Üç zamanlı tarife, talep eden mesken abonesine dağıtım şirketi tarafından ücretsiz olarak uygulanır. Mevcut sayacınız elektronik ve teknik olarak uygunsa yalnızca tarife değişikliği başvurusu yeterlidir; uygun değilse sayaç ücretsiz olarak değiştirilir.
Üç zamanlı tarife kimler için avantajlıdır?
- Çamaşır/bulaşık makinesini gece (22:00-06:00) çalıştırabilenler;
- Elektrikli su ısıtıcısı veya ısı pompası gece programlanabilen haneler;
- Elektrikli aracı gece şarj eden ev sahipleri;
- Akşam pikinde (17:00-22:00) tüketimi düşük tutabilen profesyonel kullanıcılar.
Tarife değişikliği sıklığı
EPDK Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca aboneler tek zamanlı ile üç zamanlı tarife arasında genelde yılda iki kez geçiş yapabilir. Mutlak bir "bir yıl bağlanma" kuralı yoktur; ancak çok sık geçiş yapan aboneler için tedarik şirketi başvuruyu erteleyebilir.
OSOS — Otomatik Sayaç Okuma Sistemi
OSOS, dağıtım şirketlerinin tüketici sayaçlarını uzaktan okuyabildiği merkezi sistemdir. Sayaçlar haberleşme modemleri, veri yoğunlaştırıcılar ve merkezi sunucu yazılımı aracılığıyla birbirine bağlanır.
OSOS kapsamına kimler girer?
EPDK'nın 10 Nisan 2011 tarihli "Otomatik Sayaç Okuma Sistemleri Kapsamı ve Sayaç Değerlerinin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar" yönetmeliğine göre zorunlu OSOS kapsamı:
- İletim sistemine enerji aktaran veya iletimden enerji çeken sayaçlar;
- Yıllık tüketimi 800 MWh ve üzeri olan sayaçlar (yüksek gerilim ve büyük orta gerilim aboneleri);
- Üretim ve oto-prodüktör lisansı sahibi piyasa katılımcılarının sayaçları;
- Mesken aboneleri için OSOS şu an zorunlu değildir; ancak yeni binalarda ve sayaç değişimlerinde aşamalı olarak yaygınlaşır.
MASS — Milli Akıllı Sayaç Sistemleri
MASS, EPDK, TEDAŞ, TEİAŞ, EPİAŞ ve 21 dağıtım şirketinin katılımıyla yürütülen ulusal akıllı sayaç programıdır. Yerli haberleşme protokolü ve yerli sayaç ekosistemini hedefler. 2053 net sıfır hedefi kapsamında akıllı sayaç yaygınlığının önemli ölçüde artması beklenmektedir.
Doğalgaz sayaçları
Doğalgaz sayaçları kullanılan gazı standart metreküp (Sm³) cinsinden ölçer. Mesken aboneliklerinde iki ana tip vardır:
- Mekanik (diyaframlı) sayaç: en yaygın tip; ay sonunda dağıtım şirketinin personeli tarafından okunur;
- Ön ödemeli (kartlı) sayaç: kullanıcının kontörlü kart yüklemesiyle çalışır; güvence bedeli alınmaz; tüketim yüklenen kontör bittiğinde otomatik kesilir.
İGDAŞ, Başkentgaz ve büyük dağıtım şirketleri akıllı doğalgaz sayacı pilotlarına başlamıştır; bu sayaçlar uzaktan okumaya elverişlidir ve yetkili kişi olmadan kapatma/açma yapabilir.
Sayaç okuma dönemi ve endeks hesabı
Türkiye'de mesken sayaçları yönetmelik gereği her takvim ayında bir kez, en az 25 ve en fazla 35 günlük dönemlerle okunur. Bazı serbest tüketici aboneliklerinde 2 aylık veya proje bazında üç aylık okuma uygulanabilir.
Endeks farkı nasıl hesaplanır?
Faturanızdaki tüketim, mevcut endeks − bir önceki endeks formülüyle bulunur. Örneğin:
- Önceki endeks: 12.450 kWh;
- Mevcut endeks: 12.690 kWh;
- Dönem tüketimi: 12.690 − 12.450 = 240 kWh.
Üç zamanlı sayaçta endeks okuma
Üç zamanlı sayaç ekranında genellikle T (toplam), T1 (puant), T2 (gündüz), T3 (gece) endeksleri sırasıyla görünür. Sayaç ekranındaki düğmeye basarak veya otomatik geçiş ile her endeks ayrı ayrı okunabilir. Tüketim her dilim için ayrı hesaplanır.
Sayaç değişimi ve damga süresi
23 Kasım 2023 tarih ve 32378 sayılı Elektrik, Su ve Gaz Sayaçları Muayene Yönetmeliği uyarınca sayaçların periyodik damga süresi 10 yıldır. Süresi dolan sayaçlar muayeneye, yeniden damgaya veya yenilenmeye tabi tutulur. Sayaç değişimi sorumluluğu dağıtım şirketine aittir; aboneye ücret yansıtılmaz.
Sayaç arızalı görünüyorsa
Faturanız bilmediğiniz bir sebeple olağanüstü yüksek veya düşük geliyorsa sayacınız arızalı olabilir. Tedarikçinize ıslak imzalı dilekçe ile başvurarak sayaç okuma talebinde bulunabilirsiniz. Görevliler incelemeyi tamamladıktan sonra hatalı tahsil edilen tutar, talebiniz halinde 3 iş günü içinde nakden iade edilir.
Sık sorulan sorular
Üç zamanlı tarifeye geçmek için sayaç değişmeli mi?
Mevcut sayacınız elektronik ve üç zamanlı ölçüm yapabiliyorsa sadece tarife değişikliği başvurusu yeterlidir. Sayacınız analog veya yalnızca tek terimli endeks tutuyorsa dağıtım şirketi ücretsiz olarak elektronik sayacı takar.
Sayaç ekranındaki harfler ne anlama gelir?
"T" harfi toplam endeksi, "T1" puant (akşam), "T2" gündüz ve "T3" gece dilimini gösterir. "kVArh" reaktif enerjidir; mesken aboneleri için önemli değildir. "Σ" işareti toplam tüketimi simgeler.
OSOS kapsamına alınmak ister miyim?
Mesken aboneleri OSOS kapsamına alınmasını talep etmek zorunda değildir; ancak dağıtım şirketinin sayaç değişim programında olan kullanım yerlerinde otomatik olarak OSOS uyumlu sayaç takılır. OSOS sayacı, fatura okuma uyuşmazlıklarını azaltır ve gelecekte dinamik tarifelerden faydalanmanıza imkan tanıyacaktır.
Sayaç bedeli faturama yansır mı?
Hayır. Sayaçlar TEDAŞ'ın varlığıdır ve aboneye sayacın bedeli faturalandırılmaz. Yalnızca yeni abonelikte sayaç açma için kesme-bağlama bedeli alınır (2026'da AG aboneleri için 140 TL).
Sayaç çalınmaktan kim sorumludur?
Sayaç çalınması durumunda mülkiyet TEDAŞ'a ait olduğundan teknik sorumluluk dağıtım şirketindedir. Ancak abone, çalınmayı en geç 24 saat içinde 186'ya bildirmek zorundadır; bildirim yapılmazsa olağan kullanım kabul edilerek tutar abonenin hesabına yansıtılabilir.
Reaktif enerji bedeli mesken faturasında olur mu?
Genellikle hayır. Mesken aboneleri reaktif enerji bedelinden muaftır; bu bedel sanayi ve büyük ticarethaneler için uygulanır. Mesken faturasında reaktif enerji satırı görüyorsanız tedarikçiye bildirim yapın.