Yangın nedir ve neden önlem önemlidir?
Yangın, üç temel bileşenin (yanıcı madde, oksijen, ısı) bir araya gelmesi ile başlayan ve kontrolsüz biçimde yayılan kimyasal bir reaksiyondur. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye'de her yıl 50.000'in üzerinde bina yangını meydana gelmekte; bu yangınların büyük bölümü elektrik tesisatı arızası, mutfak kazaları ve dikkatsizlik kaynaklıdır.
Önlem, yangının çıkmasını engellemekten çok, çıktığı durumda yayılmadan kontrol altına alınmasını sağlamaya yöneliktir. Aşağıda yangın çıkma nedenleri, yapısal önlemler, organizasyonel tedbirler ve evde uygulanabilir somut adımlar başlıkları altında konuyu ele alıyoruz.
Yangın çıkmasının başlıca nedenleri
Yangın güvenliği uzmanları yangınların büyük bölümünü altı ana grupta sınıflandırır. Önlem alabilmek için önce nedeni bilmek gerekir.
- Koruma önlemlerinin alınmaması: tahliye planı, yangın tüpü, dedektör eksikliği ;
- Sabotaj: kasıtlı yakma vakaları ;
- İhmal ve dikkatsizlik: sigara izmariti, açık ocak, fişte unutulan şarj cihazı ;
- Doğa olayları: yıldırım, orman yangını sıçraması ;
- Bilgi eksikliği: yangın tüpünün doğru kullanılmaması, tahliye yolunun bilinmemesi ;
- Kazalar ve sıçramalar: komşu daireden / işyerinden bina içine yayılma.
Evlerde çıkan yangınların başlıca tetikleyicileri
Mesken yangınlarının kök analizinde altı tetikleyici öne çıkar:
- Elektrikli ısıtıcılar ve sobalar ;
- Hatalı elektrik tesisatı ve aşırı yüklenen prizler ;
- Gözetimsiz bırakılan ocak ve fritöz ;
- Çocukların çakmak ve kibrit ile oynaması ;
- Şömine bakım eksikliği ve baca tıkanıklığı ;
- Sigara, kibrit ve mum gibi açık alev kaynakları.
Yapısal yangın önlemleri
Yapısal önlemler binanın inşa aşamasında veya tadilatta uygulanan kalıcı tedbirlerdir. İlgili düzenleme Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) 2007'dir.
- Binalarda A1, A2 sınıfı yanmaz veya en az B sınıfı yanması güç malzemeler kullanılması ;
- Yangın bölümleri (kompartıman) oluşturularak yangının yayılmasının engellenmesi ;
- Kısa ve aydınlatılmış kaçış yolları, en az iki yönlü tahliye seçeneği ;
- Yangın merdiveni ve duman tahliye bacalarının yönetmeliğe uygun yerleştirilmesi ;
- Ateşleyici ve yanıcı malzemelerin (LPG tüpü, yakıt, boya) ayrı ve havalandırmalı alanlarda saklanması ;
- Yangın söndürme cihazlarının her kat ve her 200 m²'lik alan için en az birer adet bulundurulması.
Organizasyonel ve davranışsal önlemler
Yapı kurulu olsa da, kullanıcıların bilinçsiz davranışı yangın riskini hızla artırır. İşyeri ve apartman düzeyinde uygulanabilecek organizasyonel önlemler:
- Yangın yasaklarının (sigara, açık alev, izinsiz elektrik bağlantısı) açıkça bildirilmesi ;
- Apartman yöneticisi tarafından yıllık yangın tatbikatı düzenlenmesi ;
- Yangın çıkışlarının kapı önü eşya ile kapatılmaması ve acil durum aydınlatmasının kontrol edilmesi ;
- Tahliye planının her dairede görünür yere asılması ;
- Gereksiz yanıcı yüklerin (eski mobilya, kâğıt yığını, plastik ambalaj) bodrum ve depodan uzaklaştırılması ;
- Yangın söndürme tüpünün her yıl bakıma alınması ve son kullanma tarihinin takip edilmesi.
Evinizde bugün uygulayabileceğiniz tedbirler
Aşağıdaki adımlar, bina yapısı ne olursa olsun her abonenin kendi dairesi içinde uygulayabileceği önlemlerdir.
Duman dedektörü kurulumu
Pilli duman dedektörü 200 — 800 TL arasında elde edilebilir; mutfak ve banyo dışındaki her oda ile koridora bir adet konulması önerilir. Gece çıkan yangınların büyük bölümü duyularla algılanmadığı için duman dedektörü uyku sırasında hayat kurtaran tek erken uyarı aracıdır.
Elektrik tesisatı kontrolü
Yapısal yangınların önemli bir bölümü elektrik kontağı kaynaklıdır. Eski binalarda 5 — 10 yılda bir elektrik tesisatının yetkili bir elektrikçiye kontrol ettirilmesi, çoklu prizlerin aşırı yüklenmemesi ve kalitesiz uzatma kabloların kullanılmaması önemlidir.
Oturma ve uyku alanları için tedbirler
- Tavan arası, bodrum ve balkonların temiz tutulması ;
- Çocukların çakmak, kibrit ve şarj cihazlarından uzak tutulması ;
- Soba, kalorifer ve ocakların gözetimsiz bırakılmaması ;
- Yanıcı maddelerin (boya, tiner, LPG tüpü) güneş görmeyen havalandırmalı alanda saklanması ;
- Bacaların yıllık olarak temizlettirilmesi ve çatlak kontrolünün yapılması ;
- Her ev için en az bir adet (en az 6 kg) ABC tipi kuru kimyevi tozlu yangın söndürme tüpünün bulundurulması ;
- Tahliye planının ev sakinleriyle birlikte gözden geçirilmesi.
Yangın alarm sistemi: ne zaman gerekli?
Yangın alarm sistemleri, duman ve ısıyı algılayan dedektörler aracılığıyla erken uyarı verir; gelişmiş kurulumlarda otomatik olarak itfaiye veya alarm izleme merkezine bilgi gönderir. Mesken aboneleri için pilli duman dedektörü çoğu zaman yeterlidir; ancak büyük metrekareli müstakil ev, işyeri, otel veya bakımevi gibi mekânlarda profesyonel adresli yangın alarm sistemi önerilir.
Profesyonel sistemler hakkında ayrıntı için yangın ve gaz alarm sistemleri rehberini inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Evde yangın söndürme tüpü zorunlu mu?
Mesken için yasal bir zorunluluk yoktur; ancak BYKHY kapsamında işyerleri ve toplu kullanım alanlarında zorunludur. Mesken için tavsiye edilen kapasite 6 kg ABC tipi kuru kimyevi tozlu tüptür ve yıllık bakımı yapılmalıdır.
Elektrikli ısıtıcı yangın riski mi?
Evet — geceye karşı uyurken açık bırakılan ısıtıcılar yangın riskinin başlıca nedenleri arasında. Modern ısıtıcılarda devrilme sensörü bulunsa bile perde, kanepe, çamaşır gibi yanıcı maddelerden en az 1 metre uzakta tutulmalı, gözetimsiz bırakılmamalıdır.
Doğalgaz/kombi bacasını ne sıklıkla temizletmem gerekir?
Türkiye'de yetkili kuruluşlar yılda en az 1 kez profesyonel baca temizliği önermektedir. Şömine kullanan evlerde sezon başlangıcında ek temizlik gereklidir; tıkanmış baca karbon monoksit zehirlenmesi riskini de artırır.
Evimde yangın alarmı kurmalı mıyım?
Standart bir daire için pilli duman dedektörü hem ekonomik hem yeterli bir çözümdür. Müstakil veya çok katlı bir evde yaşıyorsanız, bakımevi-otel gibi yerlerde işletme sahibiyseniz veya alarm izleme merkezi entegrasyonu istiyorsanız profesyonel adresli yangın alarm sistemine yönelmeniz önerilir.