Hızlı özet
- Offline mesajlaşma uygulamaları, telefonlar arasında Bluetooth, Wi-Fi Direct veya LoRa üzerinden doğrudan veri taşır ; baz istasyonu veya internet bağlantısı gerekmez ;
- Bluetooth tabanlı çözümler tipik olarak 30-100 metre menzile sahiptir ; her cihaz aynı zamanda yönlendirici görevi görür ve mesaj zincirleme uzak alıcıya ulaşır ;
- Bridgefy ve Briar akıllı telefonlarda en yaygın kullanılan iki uygulamadır ; Meshtastic ise harici radyo modülü gerektiren amatör çözümdür ;
- Uygulamaları afet öncesinde indirip kurmanız şarttır ; depremden sonra mağaza erişimi olmadığında uygulama kuramazsınız ;
- Hiçbir offline çözüm 112 acil çağrısının yerini tutmaz ; iki yöntem birbirini tamamlar.
İnternetsiz mesajlaşma nasıl çalışır?
Cep telefonları normalde mesaj göndermek için baz istasyonuna ve oradan internet veya GSM şebekesine bağlanır. Bu altyapı çöktüğünde, telefonların birbiriyle doğrudan konuşabilen kısa menzilli radyolarını (Bluetooth ve Wi-Fi) kullanan uygulamalar devreye girer. Birden fazla cihaz aynı anda açıksa, mesajınız bir telefondan diğerine zincirleme atlayarak görüş alanınızın çok daha ötesine ulaşabilir; buna mesh ağı denir.
Mesh ağı, klasik Wi-Fi'den farklıdır: tek bir merkezi modem yoktur, her telefon hem alıcı hem verici hem de aktarıcıdır. Komşu daireler veya enkaz başında toplanan kurtarma ekipleri bu sayede merkezi altyapı olmadan iletişim kurabilir. Wi-Fi rehberimizde kablosuz iletişimin teknik temellerini anlatıyoruz.
Hangi teknolojiler kullanılır?
- Bluetooth Low Energy (BLE) — düşük enerji harcar, menzili 30-100 metredir ; en yaygın yöntemdir ;
- Wi-Fi Direct — daha hızlıdır ama enerji tüketimi yüksektir ; menzili Bluetooth ile benzerdir ;
- LoRa (Long Range) — kilometrelerce menzile ulaşır ancak telefon dışında özel bir radyo modülü gerektirir ;
- Hibrit mesh — uygulamalar birden fazla teknolojiyi aynı anda kullanarak en uygun rotayı seçer.
Türkiye'de kullanılabilen başlıca uygulamalar
Bridgefy
Bridgefy, Bluetooth tabanlı çalışan ve Hong Kong protestolarından Şili gösterilerine kadar pek çok krizde kullanılmış bir uygulamadır. Yakındaki cihazları otomatik olarak tarar, mesaj 2024 sürümünden itibaren uçtan uca şifreli olarak iletilir. Eşler arasındaki mesafe artıkça mesaj birden fazla atlamadan geçerek alıcıya ulaşır.
Briar
Briar, gizlilik odaklı, açık kaynaklı bir mesajlaşma uygulamasıdır. Bluetooth, Wi-Fi ve gerektiğinde Tor üzerinden çalışır; tüm mesajlar uçtan uca şifrelidir. İletişim kurmak isteyen iki kullanıcının önceden QR kod ile arkadaş eklemiş olması gerekir; bu nedenle afet öncesinde aile içinde kurulup test edilmelidir.
Meshtastic
Meshtastic, LoRa modüllerine bağlanan açık kaynaklı bir mesh ağ projesidir. Cep telefonu uygulaması Bluetooth üzerinden harici LoRa cihazına konuşur; LoRa cihazları birbiriyle 5-10 km mesafelerde haberleşebilir. Bu çözüm afet öncesinde donanım satın almayı gerektirdiği için ileri kullanıcı seçeneğidir.
Afet öncesi hazırlık adımları
İnternetsiz mesajlaşma uygulamalarının en zayıf noktası, kriz anında değil kriz öncesinde kurulup denenmiş olmaları gerekliliğidir. Mağaza erişimi olmadan uygulama indirilemez; arkadaş listesi oluşturulamaz.
Yapmanız gerekenler
- Aile bireylerinin telefonlarına en az iki farklı uygulama kurun ve hesapları arkadaş olarak ekleyin ;
- Bluetooth ve konum izinlerini önceden verin ; afet anında izin diyaloğu çıkarsa panik artar ;
- Telefonun pilini koruyacak uçak modu + Bluetooth açık kombinasyonunu test edin ;
- Yedek bir powerbank ve fener çantanızda bulunsun ;
- Acil durumlarda 112'yi aramayı veya AFAD'ın Acil Çağrı uygulamasını kullanmayı ihmal etmeyin.
Offline mesajlaşmanın sınırları
Bu uygulamaların menzili, telefonların etrafındaki Bluetooth görüş alanıyla sınırlıdır. Yoğun bir mesh ağı oluşması için aynı uygulamayı kullanan birçok cihazın aynı bölgede bulunması gerekir; uygulamayı sadece siz kurmuşsanız mesaj iletilemez. Ayrıca beton duvarlar ve büyük metal yapılar Bluetooth sinyalini ciddi biçimde zayıflatır.
2023 Kahramanmaraş depreminde bazı kullanıcılar Bridgefy ile haberleşebildiklerini bildirdi; ancak çoğunluk için en etkili yöntem yine de baz istasyonlarının kademeli olarak ayağa kalkmasıyla SMS gönderebilmek oldu. Baz istasyonları rehberimizde şebeke kapasitesi ve afet anındaki davranışı işliyoruz.
Sık sorulan sorular
SMS internetsiz mesajlaşma sayılır mı?
SMS internet kullanmaz fakat GSM baz istasyonu üzerinden iletilir. Baz istasyonları çalışıyor ama internet altyapısı çökmüşse SMS hâlâ gönderilebilir; baz istasyonları da kapalıysa SMS de iletilmez. Afet anında genelde SMS, sesli aramaya kıyasla çok daha düşük bant genişliği gerektirdiği için daha sık iletilebilir.
WhatsApp internetsiz çalışır mı?
Hayır. WhatsApp, Telegram, Signal ve benzeri uygulamalar mutlaka internete bağlanır. Sadece Wi-Fi veya mobil veri varsa çalışırlar. İnternetsiz haberleşme için Bridgefy, Briar veya Meshtastic gibi mesh ağ uygulamaları gerekir.
iPhone'larda offline mesajlaşma için ne kullanmalıyım?
Bridgefy ve Briar Android sürümleri kadar olgun olmasa da App Store'da Bridgefy mevcuttur. iPhone 14 ve üzerinde ABD ve bazı Avrupa ülkelerinde uydu üzerinden acil mesajlaşma özelliği vardır; Türkiye'de henüz aktif değildir ancak yol haritasında bulunur.
Offline uygulamalar mesajları kaydeder mi?
Çoğu uygulama mesajları yalnızca telefon üzerinde tutar ve buluta yedek almaz; bu hem gizlilik avantajı hem de telefonu kaybettiğinizde geçmişin kaybı anlamına gelir. Briar varsayılan olarak hiçbir kopyayı dışarıya çıkarmaz, en yüksek mahremiyet seviyesini sunar.