Hızlı özet
- Hazırlık deprem güvenliğinin en etkili aşamasıdır: ağır mobilyaları sabitleyin, çıkış yollarını boşaltın;
- Her hane için kişi başı en az 4 litre/gün × 3 gün içme suyu, ilk yardım kiti, el feneri, radyo barındıran deprem çantası hazırlayın;
- Deprem anında uygulanacak yöntem: çök-kapan-tutun; sallanma bitene kadar bina içinde kalın;
- Deprem sonrası önce gaz ve elektrik vanalarını kapatın, ardından AFAD 122 ve Alo DASK 125'e bildirim yapın;
- Tazminat hakkınız için DASK poliçenizin güncel ve eksperin tespitine açık olması gerekir.
Deprem öncesi hazırlık
Deprem güvenliğinin en önemli aşaması hazırlıktır: deprem anında neyi yapacağınızı planladıysanız ve ev içindeki tehlikeleri azalttıysanız hayatta kalma şansınız büyük ölçüde artar. AFAD'ın ulusal hazırlık planına göre üç başlık önceliklidir: yapısal güvenlik, ev içi düzenleme ve deprem çantası.
Yapısal güvenlik
Bina seçimi ya da mevcut binanın güvenliği üzerine düşünmek hazırlığın temelidir. Şunları kontrol edin:
- Binanızın yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni mevcut mu, deprem yönetmeliklerinden hangisine göre inşa edilmiş;
- 2000 sonrası inşa edilmiş binalar 1998 ve 2007 yönetmeliklerine göre tasarlandığından daha güvenli kabul edilir;
- Eski binalarda statik güçlendirme yaptırmak veya kentsel dönüşüme başvurmak değerlendirilebilir;
- Apartmanın kolon ve kirişlerinde belirgin çatlak, su sızıntısı veya nem varsa belediyeye veya yapı denetim kuruluşuna inceleme talebi açılmalıdır.
Ev içi düzenleme
Deprem anında yaralanmaların büyük kısmı düşen veya devrilen mobilyalardan kaynaklanır. Risk azaltma için aşağıdaki adımlar önemlidir:
- Dolap, kitaplık, gardırop, beyaz eşya gibi yüksek mobilyaları duvara metal aparatla sabitleyin;
- Yatağınızı devrilebilecek mobilyaların ve geniş camların altına yerleştirmeyin;
- Çıkış kapısının önüne devrildiğinde geçişi kapatabilecek mobilya koymayın;
- Ağır eşyaları raf altlarına, kırılgan eşyaları kapaklı dolaplara yerleştirin;
- Ev sigortası kutusunun ve doğalgaz vanasının yerini her aile bireyinin bilmesini sağlayın.
Deprem çantası
Deprem çantası, deprem sonrasında ilk 72 saati hayatta kalarak geçirebilmeniz için tasarlanmış bir acil durum kitidir. AFAD'ın önerdiği temel içerik:
- İçme suyu — kişi başı en az 4 litre/gün × 3 gün;
- Bozulmayan gıda — konserve, enerji barı, kuru meyve, çikolata;
- İlk yardım kiti — antiseptik, sargı bezi, makas, eldiven, ağrı kesici, sürekli kullandığınız ilaçların 1 haftalık dozu;
- El feneri ve yedek pil, pille çalışan radyo veya el dinamolu radyo;
- Düdük — enkaz altında sesinizi duyurmak için kritik;
- Toz maskesi, eldiven, sağlam ayakkabı, battaniye, yağmurluk;
- Çok amaçlı çakı, çakmak veya su geçirmez kibrit;
- Nakit para (ATM ve POS çalışmayabilir);
- Kimlik fotokopisi, sağlık raporu, DASK poliçe numarası, tapu fotokopisi (su geçirmez poşette).
Deprem çantasını çıkış kapısına yakın bir noktada bulundurun ve içeriğini her 6 ayda bir kontrol edin: pillerin şarjı, suların son kullanma tarihi, ilaçların geçerliliği yenilenmelidir.
Deprem anında ne yapmalı?
Sallanma başladığında AFAD'ın ulusal protokolü çök-kapan-tutun yöntemidir: bulunduğunuz konuma göre uyarlanır.
Bina içindeyseniz
- Çök: Yere çömelin; düşmemek için elinizle bir destek noktasına tutunun;
- Kapan: Sağlam bir mobilyanın yanına (yatak, kanepe veya masa kenarı) yan dönerek "hayat üçgeni" oluşturacak şekilde uzanın; başınızı ve boynunuzu kollarınızla kapatın;
- Tutun: Sallanma bitene kadar konumunuzu koruyun; yanınızdaki mobilya hareket ederse onunla birlikte hareket edin.
Sallanma sırasında asla merdiveni kullanarak dışarı çıkmaya çalışmayın; çoğu yaralanma panik halinde merdivenden inerken yaşanır. Asansör de kullanılmamalıdır. Sallanma bittiğinde, bina hasar görmüşse en kısa sürede dışarı çıkın.
Açık alandaysanız
Bina cephelerinden, elektrik direklerinden, ağaçlardan ve trafodan uzaklaşın; mümkünse meydan veya boş bir alana sığının. Yere çömelip başınızı kollarınızla koruyun. Düşen cam veya saksı en sık görülen açık alan yaralanma nedenidir.
Araçtaysanız
Aracı yol kenarına çekin; köprü altında, üst geçit altında, elektrik direği yanında durmayın. Sallanma bitene kadar araçta kalın ve emniyet kemerinizi takılı tutun. Etrafta düşen parçalar olabileceğinden hemen dışarı çıkmayın.
Diğer durumlar
- Toplu taşımadaysanız — sallanma bitene kadar oturduğunuz yerde kalın, korkuluklara tutunun;
- Asansördeyseniz — tüm kat tuşlarına basın, açılan ilk katta inin;
- Sahildeyseniz — deprem sonrası tsunami riskine karşı en kısa sürede yüksek bir noktaya çıkın;
- Engelli birey iseniz — sandalye veya yatakta kalıyorsanız tekerleği kilitleyin, başınızı yastıkla koruyun.
Deprem sonrası ilk 24 saat
Sallanma bittiğinde panik yapmadan aşağıdaki adımları sırasıyla uygulayın. Artçı sarsıntılar saatlerce sürebilir, bu nedenle her artçıda tekrar çök-kapan-tutun yapmaya hazır olun.
- Kendinizin ve aile bireylerinin yaralanma kontrolünü yapın;
- Yangın ve patlama riskini azaltmak için doğalgaz vanasını ve elektrik sigortasını kapatın;
- Bina hasar görmüşse kısa sürede dışarı çıkın; deprem çantanızı ve önemli evraklarınızı yanınıza alın;
- Telefon hatları yoğun olduğu için iletişim için SMS, WhatsApp veya sosyal medyayı tercih edin;
- AFAD 122, jandarma 156 veya itfaiye 112 hatlarını yalnızca acil durumlarda arayın;
- Ailenizle önceden belirlediğiniz toplanma noktasında buluşun;
- Resmi açıklama gelmeden binaya geri dönmeyin.
Hasar bildirimi ve DASK
Konutunuz hasar gördüyse en kısa sürede Alo DASK 125 hattına başvurun veya dask.gov.tr üzerinden hasar bildirim formunu doldurun. T.C. kimlik numaranız, DASK poliçe numaranız ve adres kodunuz istenir. Eksper tespitinden sonra tazminat en geç 30 gün içinde tapu sahibinin banka hesabına yatırılır. Tazminat süreciyle ilgili detayı DASK rehberimizde bulabilirsiniz.
Aile için acil durum planı
Deprem güvenliğinin en az teknik altyapı kadar önemli ayağı aile içi koordinasyondur. Aşağıdaki konuları aile bireyleriyle önceden konuşmuş olmak panik anında zaman ve hayat kazandırır.
- Ev dışında bir ilk toplanma noktası ve şehir dışında bir iletişim kişisi belirleyin;
- Çocuklarınızın okul, kreş veya bakıcı tahliye planlarını öğrenin; sizden önce kim alabilir;
- Evcil hayvanlar için tasma, taşıma çantası ve mama stoku hazırlayın;
- Her aile bireyi çök-kapan-tutun tatbikatı yapsın; küçük çocuklara basit cümlelerle anlatın;
- Önemli evrakların (kimlik, tapu, DASK poliçesi, sağlık raporları) dijital kopyasını bulutta saklayın.
Sık sorulan sorular
Deprem çantası ne sıklıkla yenilenmeli?
Suların son kullanma tarihi ve pillerin durumu nedeniyle 6 ayda bir kontrol edilmesi, içerik kısmen tüketilirse derhal tamamlanması önerilir. İlaçların ve enerji barlarının ortalama tazeliği 12-24 ay arasındadır.
Apartman dışında toplanma noktası nasıl belirlenir?
Çok katlı binalardan eşit uzaklıkta, çevresinde elektrik direği veya cam cephe bulunmayan meydan, park ya da boş arazi seçilmelidir. Mahallenizdeki resmi AFAD toplanma alanı bilgisini toplanmaalani.afad.gov.tr üzerinden öğrenebilirsiniz.
Deprem sigortam yoksa hasarımı nasıl karşılarım?
DASK poliçeniz yoksa devlet tazminatı sınırlı kalır ve hasarın büyük kısmı kişisel olarak finanse edilir. DASK yıllık 700-2.500 TL arasındaki bir prim karşılığında 1.838.000 TL'ye varan teminat sağlar; mali açıdan en güçlü koruma kalemidir.
Deprem öncesinde uyarı sistemi var mı?
Türkiye'de erken uyarı sistemi pilot ölçekte AFAD tarafından uygulanmaktadır. Bazı akıllı saat ve telefon uygulamaları (örneğin Android Earthquake Alerts) 5-30 saniyelik bir uyarı verebilir. Bu süre çök-kapan-tutun pozisyonuna geçmek için yeterlidir.
Çocukları nasıl bilgilendirmeliyim?
Korkutmadan, somut yönergelerle anlatmak en etkili yoldur. "Sallanma başlarsa sağlam bir mobilyanın yanına çömeleceğiz, başımızı kollarımızla kapatacağız" gibi tek cümlelik komutları aile içinde tatbikatla pekiştirin. Okul tatbikatlarına paralel ev tatbikatı çocukların güvenli alışkanlıklar geliştirmesini sağlar.